Od kwietnia do grudnia 2023 r. Galeria Fotografii Miasta Rzeszowa realizowała projekt: „Cyfrowa Galeria Fotografii Miasta Rzeszowa - utworzenie strony internetowej ze zbiorami fotograficznymi i pocztówkami” dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – priorytet Kultura Cyfrowa oraz z budżetu Gminy Miasto Rzeszów. Projekt był realizowany w partnerstwie z Archiwum Państwowym oraz Wojewódzką i Miejską Biblioteką Publiczną w Rzeszowie.
Głównym celem projektu było utworzenie strony internetowej w postaci cyfrowego archiwum, w którym będą prezentowane bogate zbiory fotograficzne Galerii.
W ramach projektu, na stronie archiwum.gfmr.pl udostępniliśmy ponad 2,5 tysiąca najcenniejszych obiektów ze zbiorów Galerii: zbiór negatywów szklanych autorstwa Edwarda Janusza i Rodziny wraz z dokumentami dotyczącymi zakładu i Rodziny Januszów, dwa zbiory fotografii na kartonikach (tzw. kart wizytowych) oraz kolekcję kart pocztowych z Rzeszowa sprzed ponad 100 lat.
Poszczególne zbiory prezentowane na stronie internetowej są pogrupowane w kolekcje, dodatkowo również do każdego obiektu zostały opracowane szczegółowe metadane zawierające m.in. tytuł, sygnaturę, wymiary, typ obiektu, materiał, technikę, datę i miejsce powstania, prawa autorskie oraz słowa kluczowe.
W Cyfrowym Archiwum GFMR udostępniliśmy zbiór fotografii najbardziej oczekiwany z perspektywy znacznej części mieszkańców Rzeszowa prezentujący blisko 1900 negatywów szklanych autorstwa najsłynniejszego rzeszowskiego fotografa Edwarda Janusza i jego Rodziny. Negatywy datowane na okres od końca XIX w. do lat 40. XX w., w latach 2018-2019 zostały poddane procesowi konserwacji i przepakowane w bezpieczne dla fotografii opakowania. W 2022 roku cała kolekcja została zdigitalizowana, a rok później szczegółowo opisana i udostępniona online. Jest to wyjątkowy na skalę ogólnopolską zbiór fotografii, dzięki któremu możemy doświadczyć atmosfery Rzeszowa sprzed ponad 100 lat. Dodatkowo, dzięki fotografiom wykonanym na miejscu, w Rzeszowie oraz podczas licznych wyjazdów, np. do Jastrzębiej Góry, Żegiestowa, Rabki, Warszawy, Truskawca, Worochty czy Wiednia możemy odkryć specyfikę i klimat życia codziennego rodziny Januszów.
Osobny zbiór stanowią fotografie portretowe datowane na drugą połowę XIX w. oraz początek XX w., tzw. karty wizytowe. Większość osób sfotografowanych na zdjęciach jest dla nas anonimowa, część natomiast udało się zidentyfikować. Są wśród nich aktorzy, tancerze, dyrektorzy teatrów lwowskich z drugiej połowy XIX w oraz inne osobistości ówczesnego świata kultury.
Kunszt wykonania każdej z tych fotografii - które same w sobie stanowią wyjątkową pamiątkę minionych czasów – jest na obecne czasy niemal niespotykany. Na rewersach większości zdjęć znajdują się bogato zdobione winiety z sygnaturami graficznymi nazw zakładów fotograficznych z terenów ówczesnej Galicji.
Cyfrowe Archiwum GFMR to również unikatowy zbiór kart pocztowych przedstawiających widoki Rzeszowa sprzed ponad 100 lat, w tym najbardziej znane i najpiękniejsze miejsca i budowle: Zamek Lubomirskich, dworzec kolejowy, rynek z ratuszem, gmach Towarzystwa Gimnastycznego Sokół, ulice 3 Maja, Grunwaldzką czy Kościuszki. Pojawiają się również panoramy miasta oraz pocztówki wieloobrazkowe. Najstarsze z pocztówek noszą nazwę kart korespondencyjnych.
Niemal wszystkie karty są kolorowane. Cała kolekcja stanowi bez wątpienia dużą wartość dokumentalną i historyczną. Większość z kart była wprowadzona do obiegu pocztowego, czego świadectwem są znajdujące się na rewersach odręczne wpisy w różnych językach: polskim, niemieckim, węgierskim oraz czeskim. Odbiorcami kart były osoby mieszkające m.in. w Wiedniu, Berlinie, Budapeszcie, Pradze, Lwowie, Krakowie czy Rzeszowie. Na niektórych kartach znajdują się znaczki z wizerunkiem cesarza Franciszka Józefa I.
Dzięki pozyskanemu dofinansowaniu MKiDN oraz Miasta Rzeszów udało się zabezpieczyć poszczególne kolekcje w opakowania dedykowane dla archiwaliów, z odpowiednim atestem. Wszystkie zbiory przechowywane są w specjalnie przygotowanym archiwum, w siedzibie Galerii, z zachowaniem odpowiedniej temperatury i wilgotności.
Dodatkowo, w ramach zrealizowanego projektu odbyły się szkolenia i warsztaty tematyczne m.in. z zakresu wykorzystania i pracy z rodzinnymi zasobami archiwalnymi.
W dniach 16 i 30 maja w siedzibie Archiwum Państwowego w Rzeszowie odbyły się dwie edycje szkoleń „Fotografie w archiwach rodzinnych” organizowanych w partnerstwie z Archiwum Państwowym w Rzeszowie. Podczas szkoleń poruszane były zagadnienia z zakresu porządkowania, opisywania, zabezpieczania i digitalizacji fotografii znajdujących się w domowych archiwach. Prowadzący - specjaliści z Archiwum Państwowego w Rzeszowie - przybliżyli uczestnikom zasady oraz przepisy dotyczące postępowania z fotografiami w archiwach oraz przedstawili praktyczne aspekty związane z archiwizacją domowych kolekcji fotografii.
W lipcu 2023 r. odbyły się również warsztaty z zakresu wykorzystania zdigitalizowanych zasobów fotograficznych oraz wykorzystania aplikacji mobilnych w sferze kultury.
„Kolaże na smartfonie”(6.07) to warsztaty podczas których młodzież poznała darmowe aplikacje pozwalające aranżować zdjęcia archiwalne z tymi wykonanymi współcześnie. Zdobyła również podstawową wiedzę z zakresu historii fotografii, zasad kadrowania i kompozycji oraz praktyczne wskazówki jak poprawnie fotografować przy użyciu smartfona.
„ Dziennik” (20.07) to natomiast zajęcia, w trakcie których uczestnicy wykorzystywali archiwalne fotografie ze zbiorów Galerii, fotografie wykonane współcześnie, ale również wiele innych materiałów, do stworzenia międzypokoleniowych kolaży.
Każda z osób uczestniczących w danej edycji szkoleń i warsztatów otrzymała specjalnie przygotowane broszury podsumowujące najważniejsze informacje omawiane w trakcie zajęć.
Broszura Fotografie w archiwach rodzinnych
Broszura Kolaże na smartfonie
Realizacja projektu „Cyfrowa Galeria Fotografii Miasta Rzeszowa - utworzenie strony internetowej ze zbiorami fotograficznymi i pocztówkami” wpisała się w długofalowy plan Galerii zakładający digitalizację, opracowanie, udostępnianie i popularyzację zasobów fotograficznych będących najcenniejszym, fotograficznym dziedzictwem kulturowym naszego regionu. W nadchodzących latach planujemy kontynuować rozpoczęte prace i udostępnić kolejne ze zbiorów Galerii w formie cyfrowej.
W sposób szczególny dziękujemy Partnerom projektu – Archiwum Państwowemu w Rzeszowie oraz Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Rzeszowie – za zaangażowanie, pomoc i podjętą współpracę, której efektem jest powstałe archiwum prezentujące fotograficzne dziedzictwo naszego miasta.